تابوها و سووالات بی پاسخ کودکان

«مامان! من از کجا اومدم»؟ این سوالی است که هم خودمان به احتمال زیاد در دوران کودکی از والدین خود پرسیده ایم و هم اینکه مطمئن باشید فرزندمان نیز از خودمان یا این سوال را پرسیده است یا خواهد پرسید.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، افراد وقتی کودکی از آنها این سوال را می پرسد که از کجا آمده است، واکنش های متفاوتی نشان می دهند. برخی که البته شمارشان در جامعه کم نیست، اول از هر چیز به بچه تشر می زنند، چپ چپ نگاهش می کنند، لب خود را ور می چینند، سرخ مایل به کبود می شوند و بعد با اخم و قیافه ای حق به جانب جواب می دهند؛ «بچه! این سوال های چیه»! یا «بچه را چه به این حرف ها»! و جواب هایی نظیر اینها.
برخی نیز جواب سر بالا به بچه می دهند مثلا می گویند؛ «تو را از بازار خریدیم» یا «لک لک ها تو را آوردند».
پدری جوان از دوران کودکی اش و این سوال می گوید: «وقتی بچه بودم با مادرم رودربایستی داشتم و به همین خاطر از خانم همسایه که آن زمان به او خاله می گفتم، بیشتر سوال ها را می پرسیدم. یک بار که از او سوال کردم از کجا آمده ام ، آنقدر آسمان و ریسمان بافت که در آخر به من فهماند که سوال خوبی نیست و نباید بپرسم. من هم دیگر نپرسیدم».
پدری دیگر که در زمان حاضر تا مقطع دکتری درس خوانده است هم در خصوص این سوال، چنین جواب می دهد: «آن زمان ها بشدت از پدر و مادرم حساب می بردم. من تا سن 20 سالگی با پدرم چهار کلمه درست و حسابی صحبت نکرده بودم چه رسد به این سوال ها»!
او ادامه می دهد: «نسل ما نسل آزمایش و خطا بود. یا کتک می خوردیم یا کتک نمی خوردیم. اگر کتک نمی خوردیم لااقل می فهمیدیم که این کار درست یا حداقل خنثی است اما اگر کتک می خوردیم می فهمیدیم کارمان کار بدی است و این قبیل سوال ها هم احتمالا با کتک جواب داده می شد».
البته بگذریم از برخی بزرگسالان که مدعی هستند هرگز چنین چیزی از والدین خود نپرسیده اند!
به هر حال چه بخواهیم چه نخواهیم بچه ها به ویژه بچه های امروزی فراخور سنشان از ما می پرسند و ما هم باید به آنها جوابی قانع کننده بدهیم که اگر قانع نشدند مطمئن باشید سوال خود را از فرد دیگری می پرسند.
دکتر فاطمه آذرتاش، روانشناس و درمانگر جنسی است. او می گوید: بچه ها معمولا از سن سه سالگی این سوال ها را شروع می کنند به پرسیدن و بزرگ تر که می شوند سوال آنان نیز بزرگ تر و دقیق تر می شود.
وقتی بچه ای این سوال را می پرسد باید چه کنیم؟ آذرتاش در این خصوص اظهار می دارد: بچه ها در سنین مختلف این سوال را دارند. اگر بچه ای سه ساله این سوال را از مادر پرسید، مادر می تواند به او این گونه جواب دهد؛ « تو از شکم من آمده ای بیرون». اما بچه ممکن است در سن چهار سالگی یا پنج سالگی هم این سوال را تکرار کند. آنوقت باید چه کنیم؟

**سوال را با سوال جواب دهید
این روانشناس ادامه می دهد: بهتر است سوال را با سوال بچه جواب دهیم. مثلا به او بگویید؛ « خودت چه فکر می کنی»؟ اینگونه شما متوجه می شوید که سطح اطلاعات کودک در چه حدی است تا اگر اطلاعات اشتباهی را کسی به کودک داده است شما آن را می توانید اصلاح کنید. همچنین متوجه می شوید که واقعا کودک چه چیزی را دارد از شما سوال می کند. اینکه می پرسد « من از کجا آمده ام» شاید منظورش چیزی دیگری باشد اما ما ذهنمان جای دیگری است. یک وقت هایی منظور بچه از این سوال این است که اهل کجاست؟ مثلا اهل تهران، اصفهان یا شهری دیگری است و ما منظورش را اشتباه فهمیده باشیم.
وی ادامه می دهد: بنابراین باید مطمئن شوید که این سوال را فهمیده اید یا خیر. سپس خلاصه ای از آنچه را که کودک پرسیده است به او بر می گردانیم، در این صورت، کودک احساس می کند که شنیده شده است و احساس خوبی به او دست می دهد مبنی بر اینکه مورد توجه قرار گرفته است.
آذرتاش با اشاره به کتاب های مفید درباره سوالات و تربیت جنسی کودک می گوید: یکی از این کتاب ها به ما آموزش می دهد که چگونه به دنیا آمدن کودک را به او آموزش دهیم. مثلا در یکی از این کتاب ها به لوبیا اشاره شده است و می توانیم همراه با کودک، لوبیایی را در خاک بکاریم و بعد به آن آب دهیم تا بزرگ شود اینگونه است که در وهله اول می توان کودک را مجاب کرد که او هم چیزی شبیه به لوبیا بوده که بعد بزرگ شده است.
این روانشناس می افزاید: در این کتاب به مثال های دیگری هم اشاره شده است مثلا به برخی گیاهانی می توان اشاره کرد که خودشان تولید مثل می کنند و برخی دیگر که با کمک حشرات این کار را انجام می دهند . مرحله بعدی آموزش به کودک را می توان با مثال هایی همچون حیوانات ارایه داد. به عنوان نمونه تصویر یک نوع ماهی را به کودک نشان داد که نر و ماده آن در محلی مناسب، تخم ریزی می کنند و بعد در این تخم ها لقاح صورت می گیرد. بدین ترتیب ذهن کودک را آرام آرام برای جواب گرفتن از سوال آماده می کنیم.
آذرتاش خاطرنشان می کند: اگر کودک باز هم با این جواب ها قانع نشد در مراحل بعدی می توان این نکته را به او گفت که پدر و مادر درکنار هم قرار می گیرند و تصمیم می گیرند بچه دار شوند.

**والدین، همسو و هماهنگ باشند
ممکن است کودک وقتی که از پدر یا مادرخود سووالی می پرسد، هر کدام سووال را به گونه ای متفاوت از همدیگر جواب بدهند که آذرتاش در این خصوص هشدار می دهد و می گوید: والدین باید در جواب دادن به سوال های کودک کاملا همسو و هماهنگ عمل کنند چرا که اگر همسو نباشند، کودک دچار شک و تردید می شود.
او خاطرنشان می کند: حتما حقیقت را به کودک بگویید البته لازم نیست همه چیز را برای او تعریف کنید اما هرآنچه که تعریف می کنید هم حقیقت داشته باشد. وقتی کودکی می پرسد از کجا آمده است به او می توانید بگویید که مثلا« وقتی در شکم مامان بودی کوچک تر از یک بند انگشت بودی. بابا می رفت بیرون، کار می کرد و غذا می آورد و مامان هم آن غذاها را می خورد تا شما یواش یواش بزرگ شدی آنوقت یک روز، بابا، مامان را برد بیمارستان و با کمک دکتر تو به دنیا آمدی».
این درمانگر جنسی می گوید: مادر، اگر بچه را با سزارین به دنیا آورده است هیچ مانعی ندارد تا خط بخیه را به کودک خود نشان دهد.
به هر حال بچه ها بزرگ و بزرگ تر می شوند و مسایل آنها نیز بزرگ تر و این طبیعی است که از پدر و مادر پرسش های هویتی بپرسند. وقتی کودک سوالاتی همچون« من از کجا اومدم»؟ را می پرسد، اصلا نباید او را مواخذه کرد یا احساس شرم و حیا کنید و مسخره اش کنید که در غیر اینصورت، کودک ممکن است هرگز از شما سوال نکند و مسایل خود را با کسان دیگری جز شما، درمیان بگذارد. تصمیم با شماست.

لیلا خطیب زاده

تاریخ انتشار: 8 / 11/ 97

لینک مطلب

در حاشیه تقسیم دانشکده توانبخشی بین بنیاد مستضعفان و دانشگاه ایران ؛ دانشکده دو نیمه...